Ge?ersiz k?lma / tan?mama / hesaptan d??me / Foreclosure

Sigmund Freud taraf?ndan ‘tan?mama (repudiation)’ ile birbirinin yerine kullan?lan bir terimdir. Tan?mama (repudiation), Freud’un daha s?k kulland??? terimdir ve dört anlam ta??r gibi görünür: (1) bast?rman?n son noktas?, (2) üstbenli?in yarg?s?n?n kar??-yat?r?m yapan bask?s?, (3) gerçekli?in yads?nmas?; bu k?smi (örn., feti?izm) ya da total (örn., psikoz) olabilir, ve (4) bir dü?üncenin bilinçten uzakla?t?r?lmas? ve bunun gerçekle?ti?ine dair fark?ndal???n ortadan kald?r?lmas?. Bu son anlam Freud’un ?u ifadesinde en aç?k biçimde görülür: “benlik ba?da?maz dü?ünceyi duygulan?m?yla birlikte reddeder ve dü?ünce benli?e hiç u?ramam?? gibi davran?r” (1894a, s. 58). Jacques Lacan’?n (1956, 1977) çal??mas?nda ‘repudiation’ ya da ‘foreclosure’ kavramlar? ön plana yerle?tirilir. Ona göre ‘foreclosure’ mekanizmas? özellikle ‘baban?n-ad?’n?n (ayr? maddeye bak?n?z) zihinden d??lanmas?na gönderme yapar; bu da psikotik bir karakter örgütlenmesine yol açar.

Salman Akhtar, Comprehensive Dictionary of Psychoanalysis, s. 113

Jacques Lacan taraf?ndan ortaya at?lan terim; psikotik fenomenin kökeninde yatt??? kabul edilen ve öznenin simgesel* evreninden temel bir “gösteren”in (örn., i?di? edilme karma?as?n?n göstereni olarak fallus) ilksel bir d??ar? at?m?ndan olu?an özgül bir mekanizmay? belirtir. Foreclosure’?n bast?rmadan iki anlamda farkl? oldu?u kabul edilir:
a. Foreclosure’a u?ram?? gösterenler öznenin bilinçd???na entegre edilmez.
b. “?çeriden” geri dönmezler—daha çok “Gerçek”te, özellikle halüsinasyon fenomeni arac?l???yla yeniden ortaya ç?karlar.

Lacan, Freud’un psikozdan söz ederken zaman zaman kulland??? “Verwerfung” (repudiation) terimine gönderme yaparak, bunun Frans?zca kar??l??? olarak “forclusion”u önermi?tir.

Lacan’?n bu kavram için Freudyen bir soy iddias? iki tür yorumu gerektirir; bunlar Freud’un terminolojisi ve psikotik savunma anlay??? ile ilgilidir.

Freud’un yaz?lar?n?n tamam?n? kapsayan bir terminoloji incelemesi ?u sonuçlara var?lmas?na izin verir:
a. Freud “Verwerfung” terimini—ve fiil biçimi “verwerfen”i—biraz farkl? anlamlarda kullan?r. ?ematik olarak bu anlamlar üçe indirgenebilir:
(i) Örne?in bast?rma kipinde i?leyebilen görece gev?ek bir reddetme anlam?.
(ii) Bilinçli bir mahkûm edici yarg? biçiminde bir repudiation anlam?. Bu durumda Freud ço?u zaman “Urteilsverwerfung” bile?ik sözcü?ünü kullan?r; bunun “Verurteilung” (mahkûm edici yarg?*) ile e?anlaml? oldu?unu kendisi belirtir.
(iii) Lacan taraf?ndan öne ç?kar?lan anlam; Freud’un di?er metinlerinde en iyi örneklenir. Örne?in “The Neuro-Psychoses of Defence”te (1894a) Freud psikoz hakk?nda ?öyle yazar: “Bununla birlikte çok daha enerjik ve ba?ar?l? bir savunma türü vard?r. Burada benlik ba?da?maz dü?ünceyi duygulan?m?yla birlikte reddeder (verwirft) ve dü?ünce benli?e hiç u?ramam?? gibi davran?r.” 

Lacan’?n foreclosure fikrini öne ç?karmas?nda en kolay deste?i türetti?i çal??ma, “Kurt Adam” vaka öyküsüdür; burada “verwerfen” ve “Verwerfung” sözcükleri birkaç kez geçer. Bu bak?mdan en çarp?c? pasaj ku?kusuz Freud’un öznenin i?di? edilmeye yönelik bir dizi farkl? tutumunun e?zamanl? varl???n? an?msatt??? yerdir: “…üçüncü bir ak?m, en eski ve en derin olan?, [i?di? edilmeyi basitçe ve safça reddetmi?ti (verworfen)] ve henüz i?di? edilmenin gerçekli?i sorusunu bile gündeme getirmemi?ti; yine de etkinli?e geçebiliyordu. Ayn? hastan?n be? ya??ndayken gördü?ü bir halüsinasyonu ba?ka yerde aktard?m…” 

b. “Verwerfung” d???nda Freud’un çal??mas?nda, ba?lamlar? itibar?yla foreclosure kavram?yla ili?kilendirilmelerine izin veren ba?ka terimlere de rastlan?r:
Ablehnen, savu?turmak, geri çevirmek; [Freud, S. ‘From the History of an Infantile Neurosis’ (1918b [1914])]
Aufheben, bast?rmak, ortadan kald?rmak; [Freud, S. ‘Psycho-Analytic Notes on an Autobiographical Account of a Case of Paranoia’ (1911c)]
Verleugnen, yads?mak.

Özetle: salt terminolojik bak?? aç?s?ndan, Freudyen kullan?mda “Verwerfung” teriminin Lacan için “foreclosure” ile her zaman ayn? anlam? ta??mad??? gözlemlenebilir; tersine, ba?ka Freudyen terimler Lacan’?n kurmak istedi?i kavram? belirtir.

... Son olarak, Freud’un son çal??malar?nda dü?üncesi Verleugnung, “gerçekli?in yads?nmas?” (bkz.) kavram? etraf?nda yo?unla??r. Bunu esas olarak feti?izm ba?lam?nda incelese de, burada böyle bir mekanizman?n varl???n?n bu sapk?nl??? psikozla kar??la?t?r?labilir k?ld???n? aç?kça belirtir (Freud, S. ‘Fetishism’ (1927e), Freud, S. An Outline of Psycho-Analysis (1940a [1938])). Çocu?un, feti?istin ve psikotik öznenin kad?nda penisin yoklu?unun sözde “gerçekli?i”ne verdi?i ortak yan?t olan yads?ma, “alg?”n?n kendisini kabul etmeyi reddetme ve—daha da ötesi—ondan kaç?n?lmaz sonucu ç?kar?p i?di? edilmeye ili?kin “çocuksu cinsel kuram”? kabul etmeme olarak anla??l?r. 1938’de Freud iki kar??t savunma kipini varsayar: “iç dünyadan dürtüsel bir talebin reddi” ve “gerçek d?? dünyan?n bir bölümünün yads?nmas?” (Freud, S. An Outline of Psycho-Analysis (1940a [1938])). 1894’te psikotik savunmay? neredeyse ayn? terimlerle tan?mlam??t?: “Benlik ba?da?maz dü?ünceden kopar; fakat bu dü?ünce bir gerçeklik parças?yla ayr?lmaz biçimde ba?lant?l?d?r; dolay?s?yla benlik bunu ba?ard??? ölçüde kendisi de gerçeklikten bütünüyle ya da k?smen kopmu? olur.”

... Farkl? Freudyen metinlerde, çocuk i?di? edilmeyi reddetti?inde (verworfen) ya da yads?d???nda (verleugnet) reddedilen ?eyin ne oldu?u konusunda ku?kusuz bir mu?lakl?k vard?r. ??di? edilmenin kendisi midir? E?er öyleyse, reddedilen ?ey bir alg? de?il, olgular?n kuramsal bir yorumudur. Yoksa söz konusu olan kad?n?n “penis yoklu?u” mudur? Bu durumda da bir sorun kal?r; çünkü yokluk yaln?zca olas? bir varl?kla ili?kilendirildi?i ölçüde alg? olgusu oldu?undan, bir “alg?”n?n yads?nd???ndan nas?l söz edebiliriz?

Laplanche, J., Pontalis, J.B. (1973). The Language of Psychoanalysis, London: The Hogarth Press and the Institute of Psycho-Analysis.